شیلات جهاد کشاورزی شهرستان بروجرد

به دليل گرم شدن كره زمين و كاهش ذخائر طبيعي آبزيان، طي 20 سال گذشته آبزي‌پروري در جهان سريع‌ترين رشد را در ميان ديگر بخش‌هاي كشاورزي داشته كه كشورهاي آسيايي موفق‌تر از ساير مناطق ديگر بوده‌اند، ايران نيز از اين امر مستثني نمانده اما هنوز پتانسيل‌هاي بالقوه بسياري دارد كه مي‌توان از آن در جهت ارزآوري، اشتغالزايي، امنيت غذايي و محروميت‌زدايي كشور بهره برد.

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا) رضا فيض‌بخش، متخصص اقتصاد و مديريت شيلات و آبزيان و عليرضا كيهان‌پور، كارشناس شيلات نقش آبزي‌پروري در توسعه پايدار كشاورزي را مورد بررسي قرار داده‌ و به راهكارهاي افزايش توليد آبزيان در كشور پرداخته‌اند كه نتايج اين بررسي به شرح زير است:

" بر اساس آمار و اطلاعات مستند منتشر شده در سطح جهان طي 20 سال گذشته آبزي‌پروري داراي بيشترين ميزان سرعت رشد در بخش كشاورزي جهان بوده و طي ساليان اخير بخش عمده‌اي از توليدات آبزيان جهان از حرفه آبزي‌پروري تامين شده است.

اين موفقيت حاصل تلاش متخصصان و توليدكنندگان در مزارع مختلف در جهان بوده و البته پيشرفت‌هاي جديد در زمينه مهندسي ژنتيك، اصلاح نژاد و فناوري‌هاي جديد زيستي، الكترونيك و بسياري ديگر از شاخه‌هاي علوم توانسته است در آبزي‌پروري مورد استفاده قرار گيرد و به مديريت مزارع آبزيان در جهان در افزايش كمي و كيفي توليد كمك كند.

آبزي‌پروري در آسيا موفق‌تر از ساير مناطق

در اين ميان آبزي‌پروري در قاره آسيا موفق‌تر از ساير مناطق ديگر بوده است. در كشور ما نيز پتانسيل‌ها و فرصت‌هاي زيادي براي توسعه آبزي‌پروري با هدف توليد و تنوع غذايي، بهبود امنيت غذايي در كشور، صادرات غير نفتي و ارزآوري و از همه مهمتر ايجاد اشتغال از نوع مولد به صورت مستقيم و غير مستقيم كمك كند كه البيته اين موضوعات تنها بخشي از دستاوردهاي آبزي‌پروري است زيرا اگر از ديدگاه كلان اقتصادي به اين موضوع توجه شود آبزي‌پروري مي‌تواند بسياري از مناطق محروم كشور را توسعه دهد و در راه محروميت‌زدايي و بهبود درآمد اقشار مختلف مردم در بخش‌هاي دور و نزديك كشور مثمر ثمر باشد.

استفاده و بكارگيري صحيح منابع طبيعي كشور همانند زمين، آب و نهاده‌هاي اوليه توليد شامل غذا، لارو ماهي و انواع آبزيان و كود دهي يا ساير موارد جانبي مي‌تواند منجر به توليد غذا براي كشور شود.

موفقيت‌هاي زيادي در زمينه توسعه آبزي‌پروري در كشور ما طي ساليان گذشته به دست آمده است البته پتانسيل‌هاي فراوان كشور مي‌تواند در صورت برنامه‌ريزي صحيح و استفاده از امكانات توسعه آبزي‌پروري را تداوم بخشيده و منافع آبزي‌پروري در ساليان آينده همچنان ادامه يابد.

خدمات آبزي‌پروري در كشور با سرمايه‌گذاري اندك و ناچيز اتفاق افتاده و در صورتي كه برنامه‌ريزي دقيق و صحيح براي ايجاد زير ساختار مناسب توسعه آبزي‌پروري در كشور انجام شود توسعه آبزي‌پروري در ساليان آينده مي‌تواند به صورت توسعه پايدار باشد.

ايجاد هزاران واحد توليدي در قالب مزرعه و صنايع پيشين و پسين و ساير مشاغل وابسته به صنعت آبزي‌پروري توانسته است موفقيت‌هاي با ارزشي را براي كشور فراهم كند.

صادرات محصولات آبزيان از ايران به ساير كشورهاي ديگر جهان نمونه‌اي ديگر از موفقيت‌هاي فعاليت‌هاي شيلات و آبزي‌پروري است كه در ساير زير بخش‌هاي توليد پروتئين كمتر به اين شيوه ديده مي‌شود. در نمونه‌اي مي‌توان به سرمايه‌گذاري سنگين در فعاليت‌هاي امور دام و به خصوص طيور كشور اشاره كرد كه با وجود اين سرمايه‌گذاري سنگين، موفقيت‌هاي شيلات و آبزيان و به خصوص آبزي‌پروري در اقتصاد كلان كشور از اهميت ويژه‌اي برخوردارست.

براي تدوام توسعه صحيح آبزي‌پروري در ساليان آينده نيازمند پشتيباني كليه بخش‌هاي دولتي، تعاوني خصوصي مراكز سرمايه‌گذاري، بانك‌ها و جذب سرمايه‌هاي مختلف بوده تا بتوان سرعت توسعه آبزي‌پروري را افزايش داد و در جذب بيشتر دانش آموختگان شيلات و متخصصين اين حرفه به فعاليت‌هاي توليدي اقدام موثري كرد.

ضرورت انتقال دانش جديد آبزي‌پروري به كشور

سرمايه گذاري در فعاليت آبزي‌پروري نه تنها در كشورما بلكه در اغلب كشورهاي داراي فرصت‌هاي آبزي‌پروري به ويژه در آسيا از نرخ سود اقتصادي مناسبي برخوردارست كه در ساير بخش‌هاي كشاورزي كمتر مشاهده مي‌شود.

انتقال دانش جديد آبزي‌پروري به كشور مي‌تواند در افزايش ميزان بهره‌وري موثر باشد؛ به طوري كه بتوان ميزان توليد در واحد سطح را با حفظ كيفيت مناسب افزايش و ميزان هزينه‌هاي توليد را كاهش داد لذا در اين صورت بهره‌وري افزايش خواهد يافت.

با افزايش بهره وري امكان رقابت بين آبزي‌پروري و ساير رقباي ديگر همانند صنعت طيور كشور فراهم مي‌شود.

توليدات آبزيان به عنوان غذاي سالم شمرده مي‌شود و به دليل داشتن تركيبات امگا 3 درحفظ سلامت ارزش بالايي دارد. در حال حاضر مشكلات افزايش وزن و بيماري‌هاي تغذيه‌اي و حتي عروق و قلب در كشور افزايش يافته كه دليل اصلي آن نوع شرايط تغذيه‌اي است. اين در حاليست كه در صورت تغيير عادات غذايي و افزايش استفاده از غذاهاي با كيفيت همانند آبزيان، بهداشت تغذيه و تا حدود زيادي بهداشت تغذيه‌اي بهبود خواهد يافت.

تامين امنيت غذايي موضوع مهمي است كه اغلب متخصصان در حال بررسي راهكارهاي اجرايي به منظور افزايش آن هستند. صيد و صيادي كه به عنوان يك حرفه قديمي تامين‌كننده آبزيان مورد نياز بشر بوده در ساليان اخير با ركود زيادي در سطح جهان روبرو بوده است اما آبزي‌پروري طي دو دهه گذشته با رشد مناسبي در سطح جهان همراه شده وعملا توانسته اين ميزان كاهش را جبران و حتي موجب بهبود شرايط توليد آبزيان در جهان شود.

سرانه مصرف آبزيان در جهان 17 كيلوگرم

اما در ساليان آينده مشكلات فراواني سر راه تامين غذا براي انسان وجود دارد كه نيازمند پيدا كردن راهكارهاي اساسي است. مجموع ميزان صيد و آبزي پروري در جهان حدود 142 ميليون تن در سال 2008 ميلادي بود كه از اين ميزان 115 ميليون تن به وسيله انسان به عنوان غذا مصرف شد و ميانگين ميزان مصرف غذايي هر انسان به طور متوسط 17 كيلوگرم در سطح جهان بوده است.

آبزي پروري 46 درصد از مجموع توليدات آبزيان را در سال 2008 ميلادي عهده دار بوده است در حالي كه در سال 2006 ميلادي اين ميزان 43 درصد بوده است.

مجموع توليدات غذايي آبزيان از آبزي‌پروري شامل ماهي، سخت پوستان، نرم تنان و انواع صدف‌ها حدود 52.5 ميليون تن در سال 2008 ميلادي بوده است.

همچنين آبزي پروري 59.9 درصد از آبزيان آب شيرين را توليد مي‌كند. همچنين آبزي‌پروري 32.3 درصد از مجموع آبزيان دريايي را نيز توليد كرده كه در خصوص سخت پوستان 73.3 درصد از مجموع توليدات جهاني را در سال 2008 ميلادي به خود اختصاص داده است. در اين خصوص ميگوي گونه وانامي بيشترين ميزان توليد ميگو در مزارع كشورهاي چين، تايلند، اندونزي و ويتنام را داشته است.

پديده گرم شده كره زمين و به دنبال آن تغييرات شرايط آب و هوايي مي‌تواند موجب تأثيراتي روي كليه فعاليت‌هاي بشري شود؛ بطوري كه شامل متغيرهاي تأثيرگذار و حساسيت‌پذير بر كليه فعاليت‌هاي انساني بوده و موجب تأثير روي افراد كم درآمد كه وابسته به فعاليت‌هاي اقتصادي هستند، شده است. از سوي ديگر موجب مشكلاتي براي آنان مي‌شود.

كاهش صيد در 33 كشور به دليل گرم شدن زمين

بر اساس محاسبات انجام شده از 132 كشور كه در زمينه شيلات فعاليت مي‌كنند 33 كشور بيشترين تأثيرات حاصل از گرم شدن زمين روي ماهيگيري را داشته‌اند. اين كشورها 20 درصد از مجموع صادرات جهاني آبزيان را بر عهده دارند لذا آينده با ريسك‌پذيري زيادي در زمينه توليدات آبزيان روبرو خواهد بود.

در واقع كشورهاي مذكور وابستگي زيادي به ماهي و پروتئين براي تغذيه دارند. در اين خصوص مي‌توان به پرورش مزارع گونه گربه ماهي در دلتاي "ميكونگ" ويتنام اشاره كرد كه جمعيتي به ميزان 150 هزار نفر در حال فعاليت روي آبزي‌پروري بوده و اين اشتغال 150 هزار نفري مي‌تواند يك ميليون تن ماهي به ارزش يك ميليارد دلار آمريكا در آنجا توليد كرد.

توسعه سريع آبزيان پرورشي در كشور نشان مي‌دهد كه توليد آبزيان در يك دهه گذشته افزايش چشمگيري داشته است؛ به طوري كه ميزان توليدات آبزي پروري در سال 1380 حدود 73 هزار و 645 تن بوده است و در سال 1390 اين ميزان توليد به 285 هزار و 351 تن رسيده است.

در اين خصوص ماهيان گرمابي در سال 1380 در كشور 28 هزار و 60 تن توليد داشته‌اند كه در سال 1390 اين ميزان توليد به 132 هزار و 177 تن رسيده است. پرورش ماهيان خاوياري كه توليد آن در سال 1380 صفر بود با راه اندازي تعدادي مزارع پرورش در سال 1390 به 312 تن توليد گوشت رسيد كه با سرمايه‌گذاري انجام شده در ساليان آينده با نرخ رشد بالايي ادامه خواهد يافت.

پرورش ميگوي آب شيرين در كشور در سال 1380 طبق آمار رسمي شيلات ايران شش تن بود كه توليد اين گونه پرورشي در سال 1390 به 338 تن رسيد. پرورش ماهيان سردابي در كشور به عنوان يكي از موفق‌ترين فعاليت‌هاي آبزيان كشور به شمار مي‌رود؛ به طوري كه ميزان توليد اين گونه در سال 90 به 106 هزار و 409 تن رسيده است.

توليد و پرورش ماهيان زينتي كه در سال 84 31 ميليون قطعه بود در سال 90 به 132 ميليون قطعه رسيد. اين فعاليت در ايجاد اشتغال و به عنوان يك فعاليت سالم در پر كردن اوقات فراغت ار ارزش بالايي برخوردارست. پرورش ميگوي آب شور كه با موانع و مشكلات زيادي روبرو بوده در سال 1390 به بيش از هشت هزار تن رسيد.

48 هزار نفر شاغل در آبزي‌پروري كشور

همچنين تكثير ماهيان به منظور فعاليت‌هاي توليدي و رهاسازي در دريا به منظور بهبود شرايط صيد و صيادي در كشور با روند مناسبي روبرو بوده است. ميزان تكثير بچه ماهي در كشور به منظور رها سازي به 447 ميليون قطعه رسيده كه با رشد مناسبي روبرو بوده است. تنها گونه ماهيان خاوياري با كاهش روبرو بوده كه نيازمند برنامه‌ريزي دقيق تري در اين خصوص است. تكثير ماهي قزل آلاي رنگين كمان نيز به 350 ميليون قطعه در سال 90 رسيده است كه با رشد زيادي روبرو بوده است.

ميزان مصرف سرانه آبزيان در كشور نيز با افزايش همراه بوده است. بر اساس آمارنامه رسمي سازمان شيلات ايران ميزان مصرف سرانه آبزيان در سال 1380 بر اساس هر نفر پنج كيلوگرم در سال بود كه در سال 1390 به 9.1 كيلوگرم رسيده است.

يكي از موفقيت‌هاي آبزي پروري در كشور افزايش تعداد مزارع آبزي پروري و افزايش اشتغال‌زايي است به طوريكه طبق آمار رسمي سازمان شيلات ايران تعداد مزارع آبزيان در كشور در سال 90 به 14 هزار و 80 مزرعه رسيده است و 48 هزار نفر در اين بخش شاغل هستند.

بر اساس پيش‌بيني‌ها و ظرفيت سنجي‌هاي صورت گرفته، آبزي پروري در ايران در ابتداي راه قرار دارد و در صورت كسب اطلاعات و فناوري‌هاي جديد جهاني، بروز رساني اطلاعات توليدي و تامين منابع مالي مورد نياز، امكان رسيدن توليد به پنج برابر ميزان توليد موجود امكانپذيرست.

اين موضوع نيازمند افزايش توليد در واحد سطح توليد يا به عبارت ديگر بهبود بهره‌وري در مزارع پرورشي، كسب دانش جديد و مكان‌يابي‌هاي جديد است لذا امكان افزايش اشتغال و جذب كليه دانش آموختگان اين رشته در فعاليت‌هاي توليدي و بخش‌هاي پشتيباني از فرآيند توسعه آبزي پروري از قبيل صنايع جانبي شامل صنايع پيشين و پسين وجود دارد".